Muğla’nın eşsiz bölgelerinen biri olan Gökova Körfezi’nin kuzey-doğu köşesinde bulunan Akyaka beldesi, yaklaşık 2600 yıllık bir geçmişi olan, Karia Uygarlığı’nın Antik Idyma kentine ev sahipliği yapan eski bir balıkçı kasabasıdır. Akdeniz ikliminin hakim olduğu Akyaka’da hava yılın genelinde ılımandır. Ortalama olarak, 30 derece ile en sıcak ay Temmuz, 10 dereceye kadar düşerek en soğuk ay da Ocak ayıdır. Yaz aylarında deniz sıcaklığı ortalama 20 derecedir. Genellikle sezon Nisan ayında başlar ve Ekim sonuna kadar devam eder.
Idyma kenti, M.Ö 5. yüzyılda Atina önderliğinde Anadolu’daki Pers egemenliğine karşı olarak kurulan Attika-Delos Deniz Birliği’ne üye olup birliğe düzenli olarak vergi ödemeye başlamıştır. Bu durum, kentin tarih sahnesindeki somut yerini açıklamaktadır. Bu dönemde Idyma sikkelerine Yunanistan kökenli tanrı Pan ve incir yaprağı darp edilmiş ve kullanılmıştır. M.Ö 5. yüzyıl sonlarına doğru Idyma’nın deniz birliğinden çıkarılması ile vergi listelerinde bu isme nadir rastlanır. Bu nedenle, Roma dönemine kadar olan sürelerle ilgili pek bir bilgiye rastlanmamaktadır.
Aynı dönemde olan Atina ve Sparta iktidar mücadelesinden etkilenen Anadolu topraklarındaki Karia bölgesi, Atina ve Sparta tarafından işgal edilmiştir. 1.yüzyıl sonlarında Roma kenti olan Idyma içinde Roma dönemine ait izler keşfedilmesine rağmen Idyma’nın Rhodos Periası’na mı dahil yoksa Roma yönetimi altında mı olduğu net bilinmemektedir. Gökova’daki bulunan en geç tarihli kalıntılar M.Ö 4-3. yüzyıllara aittir. 3. yüzyıl ortalarında Roma İmparatorluğu zayıflamaya başlamış ve bu nedenle başlayan düzensizlik, salgın hastalıklar ve büyük depremlerle birlikte kent eski önemini yitirmiş ve göçler başlamıştır. Uzun süren insan ve doğa kaynaklı tahribatlar nedeniyle Roma dönemi ve sonrası hakkında pek bir bilgi yoktur. En önemli kalıntı tepedeki Ortaçağ kalesidir.
Ortaçağ’da Batı Anadolu seferleri düzenleyen Türkler, 13. yüzyılda bölgeyi ele geçirmiştir. Önce Menteşe Beyliği’ne, sonrasında 1420’de Osmanlı İmparatorluğu’na dahil olmuştur.
Günümüzde Idyma kentine ait kalıntılar Gökova Köyü’nden Akbük yolu üzerindeki Kıran Dağı eteklerine kadar uzanmaktadır. Bu antik kentin yerleşim yerleri arasında Akyaka, Gökova, İnişdibi mahallesi ve buradaki Ortaçağ’dan kalma kalenin bulunduğu alan sayılabilmektedir.
Gökova köyünün kuzeyindeki tepede M.Ö 4. ve 3. yüzyıllara tarihlenen akropolis (yukarı kent) kalıntıları görülebilmektedir. Aynı tepenin doğu tarafında ise kentin akropolis (mezarlık) bölümü görülebilmektedir. Tepedeki kayalara oyulan kaya mezarları ölümden sonraki yaşamın varlığına karşı olan inançlarının bir yansımasıdır. Aralarında en iyi korunmuş olan ve sosyo-ekonomik durumun yüksek bir seviyede olduğunu belirtenler, Akyaka - Gökova arasında İnişdibi olarak adlandırılan bölgede yol kenarında görülebilen anıtsal kaya mezarlarıdır. Aynı yol üzerinde Azmak Nehri kenarındaki, hala kazı çalışmalarına devam edilen Bizans dönemi Idyma Kalesi de görülebilmektedir.
Antik çağlardan bu yana üzerinde yerleşim olan ve çok önemli topluluklara ve uygarlığa ev sahipliği yapan Akyaka’nın keşfi 1970’lere dayanmaktadır. Çevre illerden ve büyük şehirlerden gelmeye başlayan insanlarla birlikte bölge duyulmaya başlamış ve yavaş yavaş turistik faaliyetler oluşmuştur.
1988 yılında doğal sit alanı ilan edilen kasaba, yüksek katlı yapılaşma yasağı ve tek tip mimari kural ile dokusunu korumuş ve 2011’de Cittaslow seçilmiştir. 2025 yılında Akyaka, Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü (UN Tourism) tarafından verilen “Best Tourism Villages” ödülüne layık görülmüştür.
Son yıllarda Akyaka, Türkiye’deki kite surfing için en önemli noktalarından biri haline geldi ve ülke sınırlarının ötesinde tanınmaktadır.
Sorular